Twee herstelsancties
| Sanctie | Werking |
|---|---|
| Last onder dwangsom | De overtreder moet de overtreding binnen een termijn beëindigen; doet hij dat niet, dan verbeurt hij een geldsom per keer, per tijdseenheid of ineens |
| Last onder bestuursdwang | De overheid beëindigt de overtreding zelf, bijvoorbeeld door afvoeren of afsluiten, op kosten van de overtreder |
Beide zijn herstelsancties: ze zijn bedoeld om de overtreding ongedaan te maken, niet om te straffen. Een bestuurlijke boete is een bestraffende sanctie met eigen regels.
Het verloop
- Constatering: een toezichthouder stelt de overtreding vast, vaak na een controle of melding.
- Voornemen: de overtreder krijgt het voornemen tot handhaving en de gelegenheid een zienswijze te geven.
- Besluit: een last onder dwangsom of bestuursdwang met een begunstigingstermijn.
- Begunstigingstermijn: de tijd om de overtreding zelf te beëindigen. Die moet redelijk zijn: lang genoeg om de maatregel uit te voeren.
- Verbeuren en invorderen: na afloop van de termijn zonder herstel verbeurt de dwangsom. Het bestuursorgaan moet binnen een jaar na verbeuren gaan invorderen, anders verjaart de bevoegdheid.
Beginselplicht tot handhaving
Volgens vaste rechtspraak moet een bestuursorgaan in beginsel handhaven als een overtreding is vastgesteld. Daarvan mag alleen worden afgezien in bijzondere gevallen:
- er is concreet uitzicht op legalisatie, bijvoorbeeld omdat een vergunning kan en zal worden verleend;
- handhaving is zo onevenredig in verhouding tot de belangen die ermee gediend zijn, dat ervan moet worden afgezien.
Lang gedogen maakt handhaving niet onmogelijk, maar kan wel meewegen in de belangenafweging.
Verzoek om handhaving door een derde
Een buurman, concurrent of belangenvereniging die last heeft van een overtreding, kan het bestuursorgaan schriftelijk verzoeken te handhaven. Het besluit op dat verzoek is een besluit waartegen bezwaar en beroep openstaan. Weigert het bestuursorgaan, dan moet het dat motiveren aan de hand van de beginselplicht. Beslist het niet op tijd, dan kan de verzoeker in gebreke stellen.
Verweer voor de overtreder
- Nagaan of er werkelijk een overtreding is, bijvoorbeeld of een bouwwerk vergunningvrij is.
- Een aanvraag tot legalisatie indienen als een vergunning redelijkerwijs verleend kan worden.
- Bezwaar maken tegen de last en zo nodig een voorlopige voorziening vragen, zodat de dwangsom niet verbeurt tijdens de procedure.
- Controleren of de begunstigingstermijn realistisch is en of de hoogte van de dwangsom in verhouding staat tot de overtreding.
Invordering en rechtsbescherming
Tegen de invorderingsbeschikking staat opnieuw bezwaar en beroep open. In die procedure kan echter niet meer worden aangevoerd dat de last zelf onterecht was; dat moest tegen het lastbesluit gebeuren. Wel kan worden betoogd dat de overtreding tijdig is beëindigd of dat bijzondere omstandigheden invordering onredelijk maken.