Wie de bestuurder is
Artikel 46d van de Wet op de ondernemingsraden bepaalt dat politieke ambtsdragers voor de WOR niet als bestuurder gelden. Bij een ministerie is dat niet de minister, bij een gemeente niet de burgemeester of een wethouder, bij een provincie niet de gedeputeerde. In de praktijk treedt de hoogste ambtenaar op als bestuurder, zoals de gemeentesecretaris of de secretaris-generaal.
| Organisatie | Gebruikelijke bestuurder voor de OR |
|---|---|
| Gemeente | Gemeentesecretaris of algemeen directeur |
| Provincie | Provinciesecretaris |
| Ministerie | Secretaris-generaal of een door hem aangewezen directeur |
| Waterschap | Secretaris-directeur |
| Uitvoeringsorganisatie of agentschap | Directeur of algemeen directeur |
Het primaat van de politiek
Bij de overheid valt de publiekrechtelijke vaststelling van taken buiten de bevoegdheden van de OR, evenals het beleid over die taken en de uitvoering ervan. Een OR kan dus niet adviseren over de vraag of een gemeente een zwembad sluit of een regeling invoert. Wel over de gevolgen daarvan voor het personeel: de werkzaamheden, de organisatie, de formatie en de rechtspositie van de medewerkers.
Waar de OR wel over gaat
- Reorganisaties en wijzigingen in de ambtelijke organisatie: adviesrecht.
- Regelingen over werktijden, beoordeling, ziekteverzuim, opleiding en klokkenluiders: instemmingsrecht.
- Uitbesteding van taken aan een andere organisatie of samenwerking met andere gemeenten: adviesrecht over de gevolgen voor het personeel.
- Arbeidsomstandigheden en huisvesting.
Verhouding tot de cao
Wat in een cao inhoudelijk is geregeld, valt niet onder het instemmingsrecht van de OR. De cao's voor gemeenten en het Rijk laten op veel punten ruimte voor lokale uitwerking, bijvoorbeeld over werktijden of het individueel keuzebudget. Over die uitwerking heeft de OR wel instemmingsrecht.
Andere vormen van medezeggenschap
| Sector | Regeling |
|---|---|
| Gemeenten, provincies, Rijk, waterschappen | Wet op de ondernemingsraden |
| Scholen in primair en voortgezet onderwijs | Wet medezeggenschap op scholen |
| Defensie | Eigen medezeggenschapsstelsel |
| Politie | Eigen medezeggenschapsstelsel |
Instellingsplicht
Een OR is verplicht bij een onderneming waarin in de regel minstens vijftig personen werken. Grote overheidsorganisaties hebben daarnaast vaak een centrale of groepsondernemingsraad en onderdeelcommissies per dienst of directie. Bij organisaties met tien tot vijftig medewerkers kan een personeelsvertegenwoordiging worden ingesteld; dat is verplicht als de meerderheid van de medewerkers erom vraagt.
Samenwerking met de vakbonden
Arbeidsvoorwaarden worden aan de cao-tafel met de vakbonden afgesproken. Bij een reorganisatie overleggen werkgever en bonden vaak over het sociaal plan, terwijl de OR over de reorganisatie zelf adviseert. Die twee sporen lopen naast elkaar en verdienen afstemming, omdat een advies over een reorganisatie zonder zicht op het sociaal plan weinig zegt.